Bukowina Tatrzańska Pokaż tło strony
45. Góralski Karnawał
Zobacz program imprezy
więcej »
Piękne widoki online
Kamery internetowe na żywo!
więcej »
Szukasz pokoju? Chcesz promować swój obiekt?
Zobacz naszą bazę noclegową
więcej »
Autorskie fotopejzaże w naszym backgroundzie
aby zobaczyć kliknij "pokaż tło"
więcej »

Szukaj w serwisie

Pogoda więcej »

Wtorek (06-27)
temp.: 21°C
opady: 1mm

Panoramy

Historia Bukowiny

2 listopada 2014 | Miejscowość

„Są miejscowości, w których człowiek czuje się bliżej ideału, myśl jego odrywa się od szarzyzny życiowej , dążąc do czynów wielkich i twórczych. Taką miejscowością jest Bukowina Tatrzańska, wieś góralska.”

 Dominik Kibortt, prezes TPBT, rok 1936

                      Na początku były tu tylko góry i lasy. Majestatyczne Tatry i ogromne, rozciągające się po horyzont puszcze królowały na tych terenach przez wieki. Dziewicza natura niezmącona ludzkim głosem. A potem pojawiły się odgłosy huku zwalanych drzew, krzyki i pot lejący się z czoła pierwszych osadników, którzy początkiem lat 20 tych XVII wieku tworzyli na tych wydartych naturze polanach swoje zagrody. Kto wie co skłoniło tych pierwszych osiedleńców, by pozostać na tym trudnym terenie – czy obfitość drzew, krystalicznie czyste potoki, przestrzeń, którą można było zawładnąć czy góry właśnie? Bo choć góry często były terenami trudnymi do osadnictwa to swoim wyglądem, trudnością do zdobycia i tajemniczością zawsze fascynowały człowieka. Kiedy życie toczyło się w dolinach, ludzie spoglądali na góry jak na miejsca wyrastające ponad normalność, stykające się z niebem. I może właśnie mistyka tego miejsca zadecydowała. Możemy tylko przypuszczać ale pewnym jest, że przez lata wydzierania naturze kawałków ziemi ci pierwsi osadnicy stworzyli sobie świat jak ze snów.

„Z bukowiańskich wierchów – tatrzańskie widoki,

 drugik takik ni ma – jako świat syroki.

Ej, wy dalekie miasta, dalekie dziedziny,

Niek  do wos doleci śpiywka z Bukowiny”

 przyśpiewka autorstwa Józefa Pitoraka

Trudno się dziwić powszechnemu zachwytowi nad wsią – przecież prawie 30 % powierzchni gminy Bukowina Tatrzańska zajmuje dziś Tatrzański Park Narodowy. Na jej terenie znajdują się odwiedzane przez rzesze turystów Morskie Oko, Dolina Pięciu Stawów Polskich, Wodogrzmoty Mickiewicza, Siklawa, Rysy, Zawrat, Granaty, Żabie Szczyty, Mięguszowieckie Szczyty, Kozi Wierch czy Świnica i część Orlej Perci.

Gminę Bukowina Tatrzańska tworzy 8 miejscowości, w skład których wchodzą: Groń, Brzegi, Leśnica, Bukowina Tatrzańska, Białka Tatrzańska, Czarna Góra, Jurgów i Rzepiska. Bukowina Tatrzańska to gmina, która rozciąga się na dwóch różnych etnograficznie terenach: Podhalu i Spiszu. Brzegi, Bukowina i Białka Tatrzańska znajdują się na terenie Podhala, zaś miejscowości leżące na prawym brzegu rzeki Białki a więc Czarna Góra, Jurgów i Rzepiska to już tereny Spisza.

Bukowina Tatrzańska jest jedną z najwyżej i najpiękniej położonych miejscowości podhalańskich (967-1000 m n.p.m.). Jest usytuowana na grzbietach Pogórza Spisko- Gubałowskiego, w części zwanej Pogórzem Gilczarowskim. Nazwa wsi Bukowina nie pochodzi, jakby się mogło zdawać, od buków. Choć rzeczywiście dawniej porastały one tereny Bukowiny ale pochłonęły je pola uprawne i zabudowania. Nazwę Bukowina zawdzięcza pierwszemu wójtowi –  Kasprowi Bukowińskiemu, zaś nazwy poszczególnych wierchów pochodzą od nazwisk osób, które na nich jako pierwsze zakładały swoje domostwa:

„Kiedy się zjawili  piyrsi osadnicy(…)

długo nie dumali – lasy wycinali,

z tyk ogromnyk drzew domki budowali (…)

I tak na kozdym wierchu inszy sie budował

I od ik nazwiska – wierch nazwe  zachowoł”

 Anna Biedowa, fragm. wiersza  Jubileusz mojej wioski   

      BUKOWINA NA TLE DZIEJóW REGIONU

Od wczesnego średniowiecza Podhale należało do dóbr królewskich. W tym czasie był to teren prawie całkowicie niezamieszkały, pokryty gęstymi lasami, poprzecinany wstęgami rwących rzek, pełen mokradeł i torfowisk. Surowy klimat, trudne warunki wegetacji roślin i przede wszystkim brak dróg wstrzymywały ludzi od osiedlania się na tym terenie. 

                          Końcem XII lub początkiem XIII wieku Podhale zostało nadane małopolskiemu rodowi Gryfitów. W roku 1234 pochodzący z owego rodu krakowski wojewoda Teodor Cedro otrzymał z rąk księcia Henryka Brodatego prawo do skolonizowania ziem pod Tatrami i w tym samym roku biskup krakowski zezwolił na zbudowanie kościoła. Niedługo potem, bo już w 1238 roku w Ludźmierzu osiedlili się Cystersi z Jędrzejowa, którzy, choć nie pozostali długo na Podhalu ( zniechęceni trudnymi warunkami bytowymi oraz najazdem tatarskim w 1241 roku przenieśli się do Szczyrzycy) wypełniali nałożoną im przez Teodora Gryfita misję zasiedlania terenów Podhala. To właśnie Cystersom zawdzięczamy powstanie m. in. Ludźmierza i Waksmundu. Jednak z powodu zbyt słabego postępu akcji osiedleńczej i przy równoczesnej bardzo agresywnej węgierskiej akcji kolonizacyjnej Spisza i Podhala zaistniało zagrożenie utraty tych terenów na rzecz Korony Węgierskiej, stąd ziemie te, dotąd zarządzane przez Cystersów, przeszły we władanie króla polskiego.

                           Za czasów panowania Władysława Jagiełły rozpowszechnił się zwyczaj dzierżawienia dóbr królewskich w zamian za pożyczkę udzielaną władcy. Ziemie takie w wielu przypadkach pozostawały dożywotnio w rękach dzierżawcy i często też były dziedziczone. Przez dwa stulecia, bo aż do początku XVII wieku, właśnie dzięki takiej pożyczce, starostwo nowotarskie było w prywatnych rękach. W latach gdy starostwem zarządzała rodzina Pieniążków można zaobserwować znaczny postęp akcji osiedleńczej. Chochołów, Ciche, Ratułów, Biały Dunajec, Leśnica – to główne miejscowości , które w tym czasie powstały.

                            W 1616 roku po śmierci Zofii Pieniążek ziemie te znów przejął skarb królewski. Starostwo nowotarskie zostało oddane w zarząd Stanisławowi Witkowskiemu a po nim, w roku 1624 Mikołajowi Komorowskiemu, dzięki któremu nazwa Bukowina pojawiła się po raz pierwszy na kartach historii. Komorowski był człowiekiem porywczym i  okrutnym, który przez swoją chciwość oraz nieprzestrzeganie prawa doprowadził do otwartej wojny z góralami. W 1628 roku mieszkańcy Bukowiny zeznawali w sądzie przeciwko swojemu zarządcy, skarżąc się na nałożone na nich nadmierne ciężary. Wyrok w tej sprawie wydał w 1630 roku król Zygmunt III i w wyroku tym po raz pierwszy pojawiła się nazwa wsi .

  Po śmierci Komorowskiego starostwo nowotarskie zaczęto oddawać w dożywotnią dzierżawę osobom zasłużonym. Pierwszym dzierżawcą został Tomasz Zamoyski – w owym czasie kanclerz koronny. On to w dniu 20 września 1636 roku nadał przywilej na sołtystwo w Bukowinie „uczciwemu Kasprowi Bukowińskiemu„.

  Do pierwszego rozbioru Polski starostwo nowotarskie należało do dóbr królewskich, po roku 1772 tereny te przeszły na własność cesarza Austrii. Kiedy w 1796 roku starostwo nowotarskie objęła administracja austriacka, do kontroli  miejscowej ludności powołano specjalne urzędy zwane kamerami leśnymi. Bukowiańskim przedstawicielem owego urzędu był Franciszek Klein. Klein zajął szczególne miejsce w historii wsi, dzięki prowadzonej w leśniczówce księdze gości zwiedzających Tatry.

   Na początku XIX wieku rząd austriacki  zdecydował się na sprzedaż dóbr podhalańskich. Ziemie podzielono na części – tzw. państwa i wystawiono na sprzedaż. W 1824 roku Emanuel Homolacs, bogaty magnat, właściciel kopalń rudy żelaza na terenie Zakopanego, zakupił trzy państwa: zakopiańskie, białczańskie i ostrowskie, w skład których wchodziła m. in. Bukowina, Groń, Leśnica, Brzegi i Białka. Homolacs niestety niezbyt korzystnie zapisał się w dziejach Bukowiny.  Lata 1824 – 1869 to czas, gdy dobra bukowiańskie stały się świadkami bezwzględnego wyzysku, nieraz siłą odbieranych ziem i zwiększających się z roku na rok ciężarów. Kolejna zmiana właściciela dóbr nie przyniosła Bukowinie poprawy warunków.  Pelz, poprzez swoją bezwzględną rabunkową gospodarkę, doprowadził do ponownej licytacji dóbr.  Po kolejnej zmianie właścicieli w 1889 roku dobra bukowiańskie zakupił hrabia Władysław Zamoyski, a ten w roku 1924 przekazał je ostatecznie narodowi polskiemu.

Widok z Wierchu Kurucowego na Bukowinę i Tatry

 



Siaśkiewicz