Bukowina Tatrzańska Pokaż tło strony
45. Góralski Karnawał
Zobacz program imprezy
więcej »
Piękne widoki online
Kamery internetowe na żywo!
więcej »
Szukasz pokoju? Chcesz promować swój obiekt?
Zobacz naszą bazę noclegową
więcej »
Autorskie fotopejzaże w naszym backgroundzie
aby zobaczyć kliknij "pokaż tło"
więcej »

Szukaj w serwisie

Pogoda więcej »

Czwartek (01-1)
temp.: °C
opady: mm

Panoramy

Zespół Szkół im. Bohaterów Warszawy

29 listopada 2014 | Oświata


„Bo przyjdą chwile, gdy do dawnych, szkolnych będziesz tęsknić lat, wspomnień tyle za Wami pójdzie w świat” 

          Celem pracy jest przedstawienie funkcjonowania szkoły w Bukowinie Tatrzańskiej od początku jej istnienia do 1945 r. Była ona małą szkołą wiejską, dającą swym wychowankom podstawy wykształcenia. Do 1918 r. podlegała, jak wszystkie szkoły w Galicji, Radzie Szkolnej Krajowej. Radzie tej podlegała funkcjonująca do 7 marca 1921 r. Rada Szkolna Okręgowa. Na jej czele stał zawsze starosta.

          Ogólny stan szkolnictwa uzależniony był od ubogiego skarbu krajowego, jak i od małych możliwości finansowych miejscowej ludności. Podstawowe ustawy regulujące funkcjonowanie szkolnictwa ludowego ( m.in. z 1894 r. ) mówiły, że zakładanie i utrzymywanie szkół ludowych należy do gminy. Z miejscowych funduszy pokrywano koszty budowy, najmu, utrzymania i wewnętrznego urządzenia szkoły. Z niego pokrywano też koszty opału, mieszkań nauczycieli i zakupu gruntu pod szkołę. Wszystkie inne wydatki niezbędne na cele szkolne ( m. in. płace nauczycielskie) miał pokrywać fundusz krajowy. Po 1918 r. następuje przejęcie szkolnictwa przez władze odrodzonego państwa polskiego. Funkcjonowanie oświaty w tym okresie normowane było serią ustaw i rozporządzeń, np. z dnia 8 sierpnia 1919 r. ( rozporządzenie ), czy z 11 marca 1932 r. ( ustawa ). Głównymi źródłami pozwalającymi odtworzyć pracę szkoły w Bukowinie Tatrzańskiej są: Kronika Szkolna obejmująca okres od 1898 r. do 1952 r., Akta Inspektoratu Szkolnego Okręgowej Rady Szkolnej w Nowym Targu, Akta gmin wiejskich powiatu nowotarskiego – gmina Bukowina Tatrzańska, Katalogi klasowe z lat 1896 – 1945.

          Na podstawie tych źródeł podjęta zostanie próba przedstawienia funkcjonowania szkoły z uwzględnieniem bazy lokalowej, grona nauczycielskiego, procesu dydaktyczno – wychowawczego.

          W pracy niniejszej zostaną uwzględnione 3 etapy działalności szkoły:

SZKOŁA LUDOWA 1895 – 1918 R.

          Historia szkoły w Bukowinie Tatrzańskiej stanowi jedną z kart naszej miejscowości. Rozpoczyna się jeszcze w XIX w… W źródłach dotyczących historii wsi, znajdujących się w Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Krakowie, istnieje notatka podająca, że w 1881 r. na ogólną liczbę 1107 mieszkańców Bukowiny było 10 umiejących czytać i pisać. 644 osoby nie znały liter zupełnie, a 292, w tym 253 kobiety, umiały tylko czytać.[1] Prawdopodobnie te osoby, które umiały czytać oraz rozróżniać liczby, przekazywały swoje umiejętności innym mieszkańcom wsi. Wspomina o tym Szymon Data w pierwszej Kronice Szkolnej, której pisanie zresztą sam zapoczątkował. Warto w tym miejscu dodać, że prowadzenie kroniki szkolnej było obowiązkiem i „przywilejem” kierownika szkoły. Dopiero od listopada 1894 r. naukę z młodzieżą prowadzi nauczyciel Malinowski. Odbywała się ona w prywatnych domach. Rodzice uczących się dzieci mieli nauczyciela żywić i sami płacić mu za naukę. Taka sytuacja trwa do czerwca 1895 r. Postanowiono wówczas utworzyć Szkołę ludową jednoklasową mieszaną o dwóch siłach nauczycielskich. Jedną z nich był Szymon Data, tymczasowy nauczyciel z płacą 300 zł., który pełnił swoje obowiązki do 30 czerwca 1898 r. Drugą siłą nauczycielską była Maria Data, której zezwolono udzielać nauki kobiecych robót ręcznych. W pierwszym roku nauki zapisanych było na nią 194 dzieci, na ogólną liczbę 241 dzieci obowiązanych uczęszczać na naukę. Występują natomiast pewne sprzeczności odnośnie czasu, w którym miał powstać pierwszy budynek szkolny. Pojawia się informacja, która mówi, że było to w latach 1890 – 1895 r. Bardziej prawdopodobny wydaje się jednak zapis w ” Pamiętnikach” księdza Łaciaka, pierwszego proboszcza w Bukowinie, że „…w roku 1894 hrabia W. Zamoyski zalecił wybudowanie w Bukowinie murowanego budynku szkolnego, na które przeznaczył znaczne sumy pieniężne”. [2] Zgodność panuje co do jednego, a mianowicie, że gdyby nie ofiarność wymienionego wyżej hrabiego Zamoyskiego, budowa nie doszłaby do skutku, gdyż wśród miejscowej ludności znajdowali się gospodarze przeciwni szkole jako instytucji, przeciwni wznoszeniu budynku.

          Nauka odbywała się według planów nauczania z 1893 r. dla szkół jednoklasowych. Jej zasadą stała się tzw. nauka „podzielna”. Polegała ona na tym, że młodzież starsza z III i IV stopnia odbywała lekcje przed południem, a najmłodsze lata I i II uczyły się po południu. W skład obowiązujących przedmiotów nauczania wchodziły: religia, czytanie i pisanie, język polski, rachunki w połączeniu z nauką o formach geometrycznych, wiadomości z dziejów i przyrody, rysunki, śpiew, roboty ręczne kobiece dla dziewcząt, gimnastyka dla chłopców. Natomiast skala oceniania w roku szkolnym 1895 / 1896 przedstawiała się następująco:

 

 Obyczajów  Chwalebne   Dobre  Dość dobre   Naganne
 Pilności  Wytrwała  Dobra  Dość dobra  Mała
 Postępu  Bardzo dobry   Dobry  Dostateczny  Niedostateczny 
 Porządku zewnętrznego   Wzorowy  Dobry   Niejednostajny 

 Naganny

nbsp;

 

 

 

 

           Od 1 kwietnia 1909 r. zaczyna obowiązywać nowy Regulamin dla szkół ludowych pospolitych i wydziałowych Królestwa Galicji i Lodomerii, który wprowadzał zmiany w ocenie z wiadomości i zachowania. Wyglądały one teraz tak:

 

 

 Zachowanie  Chwalebne   Zadowalające   Mniej odpowiednie  Nieodpowiednie 
 Pilność  Wytrwała  Zadowalająca  Niejednostajna  Mała
 Postęp  Bardzo dobry   Dobry  Mierny  Niedostateczny 
 Zewnętrzny porządek   Bardzo staranny  Staranny  Niestaranny

 Niedbały

 

 

 

 

 

 

          Każdy rok szkolny rozpoczynać się będzie nabożeństwem. Do roku 1901 włącznie odprawiane były one w kościele parafialnym w Białce i brała w niej udział starsza młodzież pod nadzorem nauczyciela. Wyjątek stanowił początek roku szkolnego 1898 / 1899, kiedy to młodzież uczestniczyła we mszy świętej odprawionej w miejscowym kościółku przez ks. Głodzińskiego, kapelana wojskowego. Od momentu objęcia probostwa w Bukowinie przez ks. Łaciaka, młodzież rozpoczynać będzie naukę nabożeństwem w miejscowym kościółku.

          Z dniem 01 sierpnia 1898 r. posadę nauczyciela w miejscowej szkole objął Jan Bujas. Pełnił on funkcję kierownika szkoły do sierpnia 1904 r. po czym został przeniesiony do Poronina. Z kart kroniki dowiadujemy się, że miejscowa ludność otaczała go wysokim szacunkiem. Również ks. B. Łaciak (mimo, że dojdzie między nim a J. Bujasem do konfliktu) wysoko ocenia jego pracę: „Uczył pan Bujas dziatwę przed południem i po południu, a uczył tak, że nie trzeba go było kontrolować, a jeżeli by nawet przybyła wizytacja, to chyba po to, ażeby udzielić wychowawcy zasłużonej pochwały”.

          Za Jana Bujasa, jesienią 1899 r., wybrano i wymurowano przy szkole studnię, która miała służyć zarówno szkole, jak i plebanii. W 1903 r. dokupiono ziemi wokół szkoły. Rozpoczęto też starania o zbudowanie drugiej izby szkolneji mieszkania dla pomocniczego nauczyciela. Poczynania Jana Bujasa były uzasadnione, ponieważ na naukę do szkoły uczęszczało ponad 200 dzieci na czterech stopniach, a nauczycielka pani Katarzyna Antosiewiczówna (rozpoczęła pracę w roku szkolnym 1903 / 1904), przez półtora miesiąca „spała na szkolnych ławach”. Niestety jego starania zakończyły się niepowodzeniem.

          Od 11. 09. 1904 r. do czerwca 1906 r. funkcję kierownika szkoły pełnił Augustyn Połomski, przeniesiony do Bukowiny z Leśnicy. Do pomocy zostaje mu przydzielona Maria Czarnikówna z Nowego Sącza. Przez cały czas religii uczył ks. B. Łaciak. Niestety A. Połomski nie zyskuje przychylności miejscowej ludności. Prawdopodobnie daleki jest od dawania jej dobrego przykładu, a zwłaszcza dzieciom. ówczesny wójt, Józef Sztokfisz, na posiedzeniu Rady Gminy w dniu 2 kwietnia 1906 r. stawia wniosek, ażeby zaskarżyć kierownika Połomskiego dlatego, że „..żyje niemoralnie, daje zgorszenie dzieciom i w procesa lubi wchodzić”. Mówiąc o „procesach” ma m. in. na myśli konflikt z proboszczem dotyczący użytkowania studni znajdującej się przy szkole. Nauczyciel nie pozwalał nbsp; brać wody plebanowi prawdopodobnie dlatego, że okresowo wody w studni brakowało. Z drugiej strony, kiedy studnię budowano, zakładano, że i plebania będzie mogła z niej korzystać. Rada Gminy znalazła kompromisowe rozwiązanie. Jeżeli wody będzie brakować, to gmina swoim kosztem dowiezie ją i do szkoły, i do plebanii.

          Od sierpnia 1906 r. na miejsce Połomskiego wyznaczony został nbsp; Marian Niewodowski, który pracować będzie do 31. 10. 1907 r.

          W okresie od 2. 11. 1907r. do 21. 09. 1911r. funkcję kierownika pełnił Józef Chmura.

          Wymiany nauczycieli w tamym okresie są dosyć częste. Pojawiają się takie nazwiska jak: Bronisława Szkaradkówna, Bronisław Michalik, Zofia Czaplińska, Adrianna Sabatowiczówna, Władysława Maciołowska, Maria Kącka. Sytuacja unormuje się dopiero w 1912r., kiedy to z dniem 18 sierpnia stałym nauczycielem zostaje Edward Skoczowski, a 31 sierpnia przeniesiona zostaje do Bukowiny też w charakterze stałej nauczycielki Stefania Skoczowska. E. Skoczowski do końca roku szkolnego 1921 /1922 będzie pełnił funkcję kierownika szkoły.

           Niezwykle trudne było w tamtych czasach nauczanie w szkole. Przyczyniały się do tego: ciasne izby szkolne przepełnione dziećmi, brak książek szkolnych, na które uboga ludność nie mogła sobie pozwolić, brak należytych urządzeń sanitarnych. Dzieci często opuszczały lekcje, zwłaszcza w okresie wiosennym i jesiennym, gdy nasilały się prace polowe. Podobnie bywało i zimą, gdy dotarcie do szkoły utrudniały ogromne śnieżyce, zaspy śnieżne. Uczniowie opuszczali też szkołę ze względu na „słabe okrycie, podziurawione obuwie”, gdyż ich rodzice nie mają za co sprawić im nowych rzeczy. Nauka nie odbywała się też z powodu braku opału, z powodu epidemii szkarlatyny. Mimo tego wszystkiego ludność miejscowa starała się wypełniać obowiązki względem szkoły w miarę bez zastrzeżeń. Ludzie doceniali też starania nauczycieli, odnosząc się do nich „serdecznie i po przyjacielsku”.

            W szkole organizowane były uroczystości z okazji rocznic związanych z cesarską rodziną. Dni, w których te rocznice przypadały, były dniami wolnymi od nauki szkolnej. 1 stycznia 1914 r. z inicjatywy nauczycieli, a przy poparciu finansowym ks.B. Łaciaka, dzieci po raz pierwszy w szkole odegrały jasełka. Mimo trwania I wojny światowej, odegrane zostały również w 1915 r., jak i w 1916 r. W okresie pierwszej wojny światowej zajęcia w szkole były prowadzone w miarę możliwości nauczycieli i uczniów. Nauka najczęściej była zawieszana z podobnych przyczyn jak i przed wojną. Z tego okresu warte odnotowania jest wydarzenie z dnia 8 i 9 grudnia 1914 r., kiedy to część legionistów ze sztabem zakwaterowała się w szkole.

 

 


Fotogaleria