Bukowina Tatrzańska Pokaż tło strony
45. Góralski Karnawał
Zobacz program imprezy
więcej »
Piękne widoki online
Kamery internetowe na żywo!
więcej »
Szukasz pokoju? Chcesz promować swój obiekt?
Zobacz naszą bazę noclegową
więcej »
Autorskie fotopejzaże w naszym backgroundzie
aby zobaczyć kliknij "pokaż tło"
więcej »

Szukaj w serwisie

Pogoda więcej »

Wtorek (10-24)
temp.: 3°C
opady: 0mm

Panoramy

Polski Spisz

17 lutego 2011 | Miejscowość

           Spisz to historyczny region podzielony granicą państwową na części należące do Polski i Słowacji. Na Spiszu wyróżnia się dwa subregiony: Górny Spisz i Dolny Spisz. Zamagurze to obszar leżący w granicach Górnego Spisza a dla jej części, która znalazła się po polskiej stronie przyjęła się nazwa Polski Spisz. Polski Spisz rozpościera się między granicą polsko-słowacką na południu, rzeką Białką na zachodzie i północy oraz rzeką Dunajec na północnym wschodzie. Powierzchnia Polskiego Spisza wynosi 195,5km i tworzy go 14 wsi w trzech gminach. W gminie Łapsze Niżne są to wsie Falsztyn, Frydman, Kacwin, Łapszanka, Łapsze Niżne i Wyżne, Niedzica , Trybsz. W gminie  Nowy Targ wsie należące do Polskiego Spisza  to Bursztyn, Krempach oraz Nowa Biała. Zaś w gminie Bukowina Tatrzańska są to Czarna Góra, Jurgów i Rzepiska.  

            Obszar dzisiejszego Polskiego Spisza został włączony do Polski jeszcze za czasów pierwszego króla Polski Bolesława Chrobrego. Jednak intensywna akcja kolonizacyjna Węgier doprowadziła na początku XIV wieku do utraty tych ziem. Pierwsze trwałe osady na terenie Spisza datują się na połowę XIII wieku ale skaliste tereny w pobliżu Tatr zostały skolonizowane znacznie później, bo na przełomie XVI i XVII wieku. Do końca XV wieku na terenie Spisza powstało aż 19 wiosek, ale bieda , wojny i szerzące się epidemie pustoszyły i tak nielicznie zamieszkałe osady. Pierwszą falę osadniczą stanowili głównie Niemcy pochodzący ze środkowego Spisza, ale także Polacy, którzy szybko zasymilowali Niemców i w rezultacie dużego napływu polskich kolonistów  Zamagurze osiągnęło dość jednolite  polskie oblicze. Polacy stanowili większość mieszkańców Zamagurza, ale we wsiach mieszkali także Niemcy, Węgrzy, Słowacy, Cyganie, Żydzi oraz Rusini. Rusini, związani z kościołem prawosławnym pojawili się za sprawą kolonizacji na prawie wołoskim, która miała miejsce w XVI wieku ( prawo wołoskie w szczegółowy sposób określało sposób i zakres prowadzenia hodowli, zasady wypasu na halach oraz rodzaj wolności, świadczeń i robocizn osadników). Kultura ludowa tych terenów podlegając przez wieki wpływom niemieckim, węgierskim, słowackim i rosyjskim jest unikatowa. Spiszacy mają swój specyficzny strój ludowy, niespotykany gdzie indziej sposób budowy wsi i zagród oraz niezrozumiałą dla większości Polaków i Słowaków gwarę.

            Po rozpadzie monarchii austrio- węgierskiej, która zarządzała terenami Spisza przez sześć stuleci, na Spiszu wybuchł konflikt graniczny pomiędzy dopiero co powstałymi państwami:  Polską a Czechosłowacją. Po miesiącach sporu, kiedy każda ze stron wysuwała argumenty historyczne, etnograficzne i językowe, przebieg granicy polsko-czechosłowackiej został ustanowiony przez dyplomatów. Planowany plebiscyt nie doszedł do skutku ze względu na niskie uświadomienie ludności co do ich faktycznej narodowej przynależności. Decyzja Rady Ambasadorów z 28 lipca 1920 roku podzieliła sporny teren pomiędzy oba państwa przyłączając do Polski niewielki fragment Zamagurza znany odtąd jako Polski Spisz i ustaliła granice w takim kształcie, w jakim pozostają one do dziś.

            Od 1994 roku, podzielone granicą tereny Zamagurza, połączono we wspólnym polsko-słowackim projekcie Euroregion Tatry.  Projekt nawiązuje do wielowiekowej tradycji związków kulturowych , rodzinnych i gospodarczych, wspiera wspólne przedsięwzięcia, działa ponad, dzięki Unii Europejskiej umownymi, granicami.

 

 Opracowała: Joanna Kurzawa

J. Budz, Zamagurze Spiskie, Wydawnictwo Oficyna Artystów Sztuka, 1999

A. Kroh, Sklep potrzeb kulturalnych, Prószyński i S-ka, Warszawa 1999

T. M. Trajdos, Szkice z dziejów Zamagórza,  Oficyna Podhalańska , Kraków 1991

Po Spisku i o Spiszu, pod red. M. Waniczek, Nowy Targ 2010

 

 



Litworowy Staw